Nabór i selekcja do szkolenia podstawowego

         Przez nabór rozumiemy takie postępowanie, które umożliwia wyłonienie spośród dzieci i młodzieży w odpowiednim wieku osobników najbardziej utalentowanych, oraz rokujących rozwój cech i właściwości niezbędnych do osiągnięcia w przyszłości wysokiego poziomu sportowego. Podejmując te działania, należy stworzyć klimat zainteresowania sportem, poprzez system przedsięwzięć pozwalających ukierunkować kandydatów do określonych dyscyplin, zgodnie z ich zainteresowaniami i prognostycznymi możliwościami. Dlatego należy:

Ø     Rozwijać działalność uświadamiającą i promocyjną, celem której jest kształtowanie zainteresowań sportowych oraz zdrowotnych i kreacyjnych sportu.

Ø     Upowszechniać wiedzę o różnych dyscyplinach sportu i wzory uczestnictwa w nich. Dzieci mogą się w ten sposób zainteresować konkretną formą ruchu, poznać ogólne zagadnienia treningu, wymagania stawiane przez rozmaite konkurencje.

Ø     Określić wstępną przydatność danego dziecka do uprawiania sportu.

Ø     Wskazywać kandydatom dyscypliny, do których są predysponowani.

Jest to dopiero początek drogi poszukiwania tych, którzy w przyszłości spełnią wymagania stawiane przez wyczyn. W dalszych działaniach można stosować następujące formy:

Ø     Kontakty z nauczycielami wychowania fizycznego w szkołach, nauczyciele, którzy mają kontakt z uczniami na co dzień na lekcjach, lepiej się orientują., którzy z uczniów wykazują wysoką sprawność i zainteresowanie sportem.

Ø     Obserwacja zawodów szkolnych lub tzw. podwórkowych i zachęcanie wyróżniających się jednostek do podjęcia treningu sportowego w klubach sportowych.

Ø     Ogłoszenia w środkach masowego przekazu o naborze do grup szkolenia sportowego, z podaniem wymaganego wieku i orientacyjnych warunków fizycznych.

Selekcja stanowi następną fazę i najlepiej przystąpić do niej po  obserwacji (np. po roku ) w trakcie szkolenia

Selekcja – jest to proces dynamiczny i kierowany, w którym zmierzamy do wyboru osobników posiadających optymalne warunki morfologiczne, psychiczne i sprawnościowe do osiągania w przyszłości wysokich wyników sportowych.

Wyróżniamy następujące rodzaje selekcji:

Ø     Spontaniczna ( naturalna ) –przyjmuje się do grup szkoleniowych wszystkich zainteresowanych, z założeniem dobrowolnej rezygnacji tych, którzy zniechęcą się brakiem postępów lub innymi czynnikami. Ten rodzaj selekcji ma uzasadnienie w przypadku dużej grupy utalentowanych i zainteresowanych kandydatów, przy dostatecznym materialnym i kadrowym zabezpieczeniu szkolenia.

Ø     Intuicyjna – realizowana przez nauczycieli i trenerów, którzy na podstawie doświadczeń, wiadomości fachowych i praktyki znają specyfikę danej dyscypliny czy konkurencji. Wadą tego systemu jest subiektywizm prowadzącego, dla poprawienia obiektywności powinna być realizowana przez kilku trenerów. Istotna jest liczba sprawdzianów ( zawodów ) potrzebnych do wyłonienia najlepszych.

Ø     Kierowana – polega na ograniczeniu liczby jednostek rozpoczynających trening, przy niezmiennej liczbie tych, którzy osiągną wysokie wyniki. Opiera się ona na założeniu, że właściwości „mistrza” muszą być założone już w początkowym stadium szkolenia. Następnie należy obserwować te cechy, które zostały wyznaczone w „modelu” (cechy wiodące). Ten rodzaj selekcji oparty jest na wynikach badań antropologii, fizjologii, psychologii, medycyny, teorii sportu i innych, które wskazują możliwość rozpoznania i przewidywania rozwoju cech będących podstawą uzyskania wysokich wyników.

Tak więc selekcja oparta jest na analizie dwóch czynników: zainteresowań, tzn. czy kandydat chce uprawiać sport, oraz możliwości, tzn. czy kandydat jest w stanie osiągnąć dobre wyniki. Rola instruktora polega na znalezieniu takiej jednostki, u której oba te elementy występują wspólnie w kompleksie właściwości kandydata. Istotą selekcji jest wybór osobników spełniających wymagania, jakie współcześnie stawiają poszczególne dyscypliny i jakie będą stawiały jutro. Proces selekcji jest procesem złożonym i niesie ze sobą wiele pytań, np. jak przewidywać uzdolnienia w sporcie? Co należy wiedzieć, aby dostrzec w małym dziecku, które dopiero się uczy podstaw techniki i taktyki danej dyscypliny przyszłego mistrza? Aby uzyskać odpowiedź na te pytania należy:

            Ø     Opracować prognozy rozwojowe dyscyplin

            Ø     Analizować przebieg ontogenezy

            Ø     Stworzyć „modele mistrzów”

Podstawą dla prognozowania jest stabilność niektórych wskaźników charakteryzujących talent w sporcie. Stabilną nazywamy taką cechę, która z trudem daje się kształtować i w znacznym stopniu jest uwarunkowana genetycznie. W selekcji posługujemy się następującymi sposobami:

Ø   kierowanie do określonej dyscypliny tych, którzy już w najmłodszym wieku mają wyższy od średniego poziomu rozwinięte cechy odgrywające w danej dyscyplinie wiodącą rolę

Ø   zbieranie informacji obejmujących wyniki uzyskane w momencie rozpoczynania ukierunkowanego treningu i tempo ich przyrostu w pierwszych latach uprawiania danej dyscypliny

Elementy te są podstawą opracowania narzędzi pomiarowych umożliwiających przewidywanie rozwoju, które stanowią kryterium wyboru. Można wyróżnić następujące kryteria selekcji:

Ø     Stan zdrowia – właściwa kwalifikacja przez lekarza specjalistę stanowi podstawę wszelkich następnych przedsięwzięć. Kontrola obejmuje: ogólne badania lekarskie, badania dodatkowe, próby wysiłkowe.

Ø     Budowa somatyczna – rozpatruje się ją w aspekcie wielkości ciała (masa i wysokość),proporcji, typu budowy

Ø     Uzdolnienia ruchowe – przejawiają się w szybkości i trwałości uczenia się ruchów, jak i umiejętności tworzenia nowych ich zestawów. Uzdolnienia decydują o łatwości , dokładności i trwałości uczenia się elementów technicznych, stanowią podłoże dla rozwoju odpowiednich sprawności. Ocenę uzdolnień dokonuje się za pomocą testów lub przez obserwację.

Ø     Sprawność fizyczna – wyrażona stopniem rozwoju podstawowych cech motorycznych i ich współzależnościami. Równolegle z rozwojem biologicznym następuje rozwój sprawności fizycznej. Można wyróżnić dwa podstawowe czynniki, które determinują jej poziom – wrodzone (genetyczne) i środowiskowe (np. trening)

Ø     Dyspozycje psychiczne – podstawowe znaczenie dla pomyślnego uprawiania sportu mają: odporność psychiczna, motywacja, ambicja, poczucie odpowiedzialności, nastawienie na sukces, pracowitość.

Ø     Wiek – wiek kalendarzowy może nie odpowiadać wiekowi rozwojowemu, dlatego należy stosować standardy wieku rozwojowego posługując się miarami: wieku szkieletowego, wieku wtórnych cech płciowych, wieku morfologicznego

Ø     Wynik sportowy – jest najbardziej kompleksowym wskaźnikiem , w którym odbijają się predyspozycje rozwojowe oraz stopień wykorzystania nabytych sprawności i umiejętności. Należy obserwować tempo przyrostu wyników, które można porównać ze średnim tempem przyrostu wyników dla danej grupy wiekowej, na co pozwalają nomogramy rozwoju mistrzostwa sportowego.

Odrębnym zagadnieniem jest określenie wieku rozpoczęcia treningu. Możemy tu wyznaczyć:

Ø     Granice wiekowe, w których uzyskuje się najlepsze wyniki w danej dyscyplinie.

Ø     Średni czas niezbędny dla osiągnięcia wysokiego wyniku w danej dyscyplinie

Ø     Stopień przygotowania osobnika do podjęcia treningu- należy ocenić stopień rozwoju biologicznego

Większość cech warunkujących rozwój sportowy można podzielić na cztery grupy:

I – charakterystyka morfologiczna

II – poziom sprawności

III – doskonałość sterowania ruchami (koordynacja)

IV – zespół specyficznych czynników psychicznych

         W grach zespołowych kandydaci powinni reprezentować przynajmniej średni poziom wszystkich czynników, szczególnie tych, które trudno poddają się kształtowaniu.

Można wyróżnić kilka etapów selekcji kierowanej:

Ø     Preselekcja – wszechstronna obserwacja dzieci już w najmłodszym wieku (przed rozpoczęciem szkolenia).

Ø     Selekcja wstępna – kierowanie dzieci do wszechstronnego szkolenia, poszukiwania uzdolnionych ruchowo bez wyboru specjalizacji – wstępny sprawdzian powinien zawierać badania: stanu zdrowia, uzdolnień ruchowych, sprawności fizycznej.

Ø     Selekcja właściwa – wybór jednostek najbardziej uzdolnionych o szczególnych predyspozycjach sprawnościowych, anatomicznych i funkcjonalnych do poszczególnych dyscyplin czy konkurencji, odbywa się po 2 – 4 latach szkolenia wszechstronnego, otwierając etap szkolenia ukierunkowanego

Ø     Selekcja specjalistyczna – szczegółowe określenie predyspozycji związanych ze specyficznymi wymogami treningu w danej dyscyplinie, zapoczątkowuje etap szkolenia specjalnego. Skuteczność i trafność selekcji wynika z systematycznych obserwacji i pomiarów w poszczególnych etapach szkolenia. Konsekwencją tego jest: wybór dyscypliny i ukierunkowanie oraz indywidualizacja szkolenia. 

Władysław Nagłowski